Bugungi kunda qurilish sohasining jadal rivojlanishi bilan bir qatorda qurilish ishlari sifati, loyiha hujjatlariga rioya etilishi, mulkiy huquqlar va pudrat munosabatlari bilan bog‘liq nizolar soni ham ortib bormoqda. Bunday nizolarni hal etishda maxsus bilimlarni talab qiladigan masalalar yuzaga keladi. Shu sababli sud qurilish ekspertizasi sud va tergov organlari faoliyatida muhim ahamiyat kasb etadi.
Sud qurilish ekspertizasi qurilish obyektlarining texnik holatini baholash, qurilish me’yorlari va qoidalariga rioya etilganligini aniqlash hamda yuzaga kelgan nizolarning texnik sabablarini o‘rganishga xizmat qiladi. Ekspertiza natijalari sud uchun muhim dalil manbai hisoblanadi.
Mazkur ekspertiza quyidagi asosiy vazifalarni bajaradi:
- qurilish ishlari sifatini baholash;
- qurilish me’yorlari va standartlariga muvofiqlikni tekshirish;
- qurilish nuqsonlari va ularning kelib chiqish sabablarini aniqlash;
- obyektning texnik holatini baholash;
- yetkazilgan moddiy zarar miqdorini hisoblash;
- bajarilgan qurilish ishlari hajmini aniqlash.
Sud qurilish ekspertizasining imkoniyatlari:
Qurilish nuqsonlarini aniqlash:Ekspertiza davomida bino va inshootlarda mavjud bo‘lgan yoriqlar, deformatsiyalar, poydevor cho‘kishi, konstruktiv elementlarning shikastlanishi kabi holatlar o‘rganiladi. Nuqsonlarning kelib chiqish sabablari hamda ularning obyekt xavfsizligiga ta’siri baholanadi.
Qurilish ishlari hajmini aniqlash:Qurilish pudrati bilan bog‘liq nizolarda amalda bajarilgan ish hajmlarini loyiha va smeta hujjatlari bilan taqqoslash muhim hisoblanadi. Ekspertlar o‘lchov ishlari va hisob-kitoblar orqali haqiqiy hajmni aniqlaydilar.
Qurilish qiymatini baholash:Sud qurilish ekspertizasi qurilish yoki ta’mirlash ishlarining bozor qiymatini, qo‘shimcha xarajatlarni hamda yetkazilgan zarar miqdorini hisoblash imkonini beradi. Bu holat mulkiy nizolarni hal etishda muhim ahamiyatga ega.
Avariya va buzilish sabablarini aniqlash:Binolar va inshootlarning qulashiga yoki jiddiy shikastlanishiga sabab bo‘lgan omillar ekspertlar tomonidan ilmiy asosda tahlil qilinadi. Natijada avariya sabablarining texnik, tashkiliy yoki inson omili bilan bog‘liqligi aniqlanadi.
Ko‘chmas mulk bilan bog‘liq nizolarni hal etish:Sud qurilish ekspertizasi noqonuniy qurilishlar, qayta rejalashtirish ishlari, mulkni bo‘lish va foydalanish tartibini belgilash bilan bog‘liq masalalarda ham keng qo‘llaniladi.
Sud qurilish ekspertizasi sud qarorlarining qonuniy va asosli bo‘lishini ta’minlashda muhim vosita hisoblanadi. Ekspert xulosasi ish bo‘yicha obyektiv haqiqatni aniqlashga yordam beradi va nizolarni adolatli hal etish imkonini yaratadi.Shuningdek, ekspertiza natijalari qurilish sohasida qonunchilik talablariga rioya etilishini ta’minlash, sifatsiz qurilishlarning oldini olish hamda fuqarolar va tashkilotlarning huquqlarini himoya qilishga xizmat qiladi.
Sud qurilish ekspertizasi qurilish bilan bog‘liq murakkab texnik va huquqiy masalalarni hal etishda muhim ahamiyatga ega. Uning imkoniyatlari qurilish nuqsonlarini aniqlash, bajarilgan ishlar hajmi va qiymatini baholash, avariya sabablarini o‘rganish hamda mulkiy nizolarni hal etishga qaratilgan. Sud qurilish ekspertizasi xulosalari odil sudlovni ta’minlash va qonun ustuvorligini mustahkamlashda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
X.Sulaymonova nomidagi sud ekspertizasi markazining
Samarqand viloyat bo’limi eksperti R.O’.Bo’riyeva