27c9b1097ad949bc8f3c903a803b6df6
Бизнинг нашрлар

АЖДОДЛАР МАЪНАВИЙ МЕРОСИДА – ОИЛА МУҚАДДАС ҚАДРИЯТ

А. Н. Ниязметов
Х. Сулаймонова номидаги
Республика суд экспертизаси марказининг
Кадрлар бўлими бошлиғи

          Шарқда қадим қадимдан оила муқаддас ватан саналган. Оила катта бир қўрғондир, уни мустаҳкамлиги жамият тараққиётига хизмат қилади. Оила жамиятнинг дастлабки бўғини саналади ва давлатнинг ривожланишида мухим ахамият касб этади. Чунки оилада туғилиб тарбия топаётган ёш авлод жамиятнинг, давлатнинг эртанги кунини, истиқболини белгилаб беради.

Бугунги глоболлашув даври деб аталган, бутун дунё шиддат билан ривожланаётган бир даврда оиланинг жамият ва давлат ҳаётидаги мавқеи жуда ҳам сезилиб қолди. Чунки жамиятда соғлом оилаларнинг барпо қилиниши иккита муаммони ўз ўзидан ечиб беради. Биринчидан: аҳоли сони бир хил маромда ўсиб боради ҳамда аҳолининг ўртача умр кўриш ёши юқори бўлади. Иккинчидан: жамиятдаги маънавий муҳит соғлом бўлади.

Оила ҳақида, унинг мустахкамлиги тўғрисида диёримиздан етишиб чиққан буюк алломаларимиз Имом ал-Бухорий, Имом ал-Мотурудий, Бурҳонуддин ал-Марғиноний, Алишер Навоий, Абдулла Авлоний, Абдурауф Фитрат ва бошқалар ўз асарларида қимматли фикрларини келтириб ўтганлар.

Жумладан фиқҳ илмининг султони Бурҳонуддин ал-Марғинонийнинг мусулмон ҳуқуқшунослиги бўйича бебаҳо асари “Ҳидоя”да оила-никоҳ масаласи бўйича чиқарган шаръий ҳукмлари катта аҳамиятга эгадир. Марғинонийнинг таъкидлашича ҳар бир ёш никоҳ қуришдан олдин уларда никоҳ тўғрисида илм бўлишлиги шарт дейилган. Марғинонийнинг бу фикри замирида катта маъно мужассам. Чунки никоҳланаётганлар эртага оилада бўладиган ҳар хил вазиятларга оқилона ечим топишларида, фарзанд тарбиясида, қайнона келин муносабатларида, эр ва хотин ришталарининг мустахкам бўлишида албатта чуқур илм зарур бўлади. Илмли инсонгина ҳар қандай муаммога тўғри ечим топа олади, фарзандларига тўғри тарбия бера олади ва мустахкам оила барпо эта олади. Марғинонийнинг бу фикри бугунги кунимиз учун ҳам ниҳоятда мухим аҳамият касб этади.

Ҳеч кимга сир эмаски бугун ҳам эрта турмуш қуриб охир оқибат оилада арзимас муаммоларга ечим топа олмасдан, оилада соғлом мухитни шакллантира олмасдан ажрашиб кетаётган ёшларимиз ҳам оз бўлсада орамизда учраб туради. Юқорида таъкидлаганимиздек биз тарбиялаб вояга етказаётган фарзандларимиз жамиятимизни, давлатимизни эртанги кунини, истиқболини белгилаб беради. Марғинонийнинг “Ҳидоя” асарида оила ва никох масаласида чиқарган шаръий ҳукмларининг қиммати ҳам ана шундадир.

Марғиноний оиланинг моддий ва маънавий жиҳатдан мустаҳкамланиши учун хизмат қилиши мумкин бўлган ҳолатларни назарда тутган ҳолда маҳр бериш борасида ҳам айрим енгилликларни ўз ҳукмларига киритади: Чунончи, “никоҳда гарчи маҳр айтилмаса ҳам, никоҳ дуруст бўлаверади”[1], “… маҳр аёл кишининг холис ҳаққидир. У никоҳнинг бошидаёқ маҳрни бекор қилиши мумкин бўлгани каби никоҳ тугагандан кейин (яъни эри ўлгандан кейин) ҳам ўз ҳақидан воз кечиши мумкин”[2], “Никоҳ фақат жуфтланиш учун эмас, балки ундан кўзда тутилган мақсадларни рўёбга чиқиши учун машруъ қилингандир”[3], деб чиқарган ҳукмлари фикримизнинг исботидир.

Ушбу ҳукм ҳақиқатан ҳам инсоний меҳр-мурувват, бағрикенглик руҳида чиқарилганлиги билан катта ижтимоий ва маънавий аҳамият касб этиши шубҳасиздир. Бу ҳукмларнинг маънавий тамони шундаки, никоҳ қандайдир моддий манфаатлар эвазига эмас балки оила мустаҳкамлигига хизмат қилмоғи лозим. Зеро оиладаги гўзал қадриятлар, жумладан севги-муҳаббат, фарзандлар ҳурсандчилиги ва инсоний гўзал меҳр барча нарсадан устун туради ҳамда оила мустаҳкамлигига хизмат қилади.

Умуман “Ҳидоя” асарида никоҳдан кўзланган мақсад, унинг талаб ва шартлари, оила-никоҳ масалаларида эр-хотиннинг ҳуқуқлари ва бурчлари, жоиз ва ножоиз никоҳ турлари ҳақидаги Марғинонийнинг ҳукмлари шахс ва  жамиятнинг маънавий-аҳлоқий поклигини сақлаш ва бу борадаги турли иллатлардан холи бўлишга қаратилганлиги ҳақида тўлиқ ишонч ҳосил қилиш мумкин.

Шуни алоҳида таъкидлаш жоизки, ислом динининг муқаддас китоби Қуръони Каримда ҳам оилани мустаҳкамлигини таминлаш борасида бир қанча оятлар мавжуд. Қуръони Каримнинг Нисо сураси, 128-оятидаги кўрсатмаларда аёллларга самимий муносабатда бўлишимиз кераклиги ҳақида айтилиб  “Агар аёлларингизга чиройли муомала қилсангиз ва Аллоҳдан қўрқсангиз (ўзингизга яхшидир). Зеро, Аллоҳ қилаётган амалларингиздан хабардор бўлган зотдир”[4] дейилган.

Ҳадисларда ҳам, ислом уламоларининг асарларида ҳам эрнинг хотинига яхши муомалада бўлиши, унга посбонлик қилиши ҳақида ёзилган. Энг қувонарлиси мустақиллигимиз шарофати билан ўтмиш қадриятларимиз қайта тикланди ва биз бундай бой маънавий меросдан баҳраманд бўлиш имкониятига эга бўлдик.

Фикрларимизни хулосалаб шуни алоҳида таъкидлашимиз лозимки, оила ва никоҳ муносабатлари бугунги кунда энг долзарб масалалардан ҳисобланади. Бу муносабатларни тартибга солиб боришга ҳар биримиз масъулият билан ёндашмоғимиз ва асло лоқайд бўлмаслигимиз лозим.

[1] Бурхонуддин Марғиноний. Хидоя. I – жилд. Никоҳ китоби. Тошкент. “Адолат”, 2000. Б 690

[2]  Ўша асар. Б 692

[3] Бурхонуддин Марғиноний. Хидоя. I – жилд. Никоҳ китоби. Тошкент. “Адолат”, 2000.  Б 732

[4] Қуръони Карим. “Чўлпон”. 1992. Тошкент:. Алоуддин Мансур таржимаси. 128 – оят. Б. 83.

Матнда хато топсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter тугмаларини биргаликда босинг .