Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Х.Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза марказининг Ёнғин техник экспертизаси лабораторияси Республикамизда содир бўлган, келиб чиқиши турлича бўлган ёнғинлар юзасидан кўплаб, судга оид ёнғин техникикавий экспертизаси хулосаларини бериб келмоқда.
Экспертизага текшириш учун юборилган ашёвий далиллар Микроскопик тадқиқотлар ва Рентген тадқиқотлари ўтказиш орқали юқори аниқликда текширилиб, улар асосида илмий асослантирилган хулосалар бериб келинмоқда.
Замонавий жамиятда электр энергияси турмуш ва ишлаб чиқариш жараёнларининг ажралмас қисми ҳисобланади. Турли электр мосламалари ва электр тармоқларининг кенг қўлланилиши билан бир қаторда, улардан нотўғри фойдаланиш ёки техник носозликлар натижасида ёнғинлар содир бўлиш эҳтимоли ҳам ортиб бормоқда.
Статистик маълумотларга кўра, кўплаб ёнғинлар айнан электр қурилмаларининг носозлиги ёки электр тармоқларидаги авариявий ҳолатлар туфайли юзага келади. Амалиёт, кичик бир электр мослама ёки қурилмадаги авария холат катта-катта ёнғинларга олиб келишини кўрсатмоқда.
Электр мосламаларида содир бўлган ёнғинларнинг сабабларини аниқлашда суд ёнғин-техник экспертизаси муҳим аҳамиятга эга. Мазкур экспертиза орқали ёнғиннинг келиб чиқиш манбаи, ривожланиш механизми ҳамда ёнғин содир бўлишига сабаб бўлган омиллар аниқланади.
Электр қурилмаларида ёнғин келиб чиқишининг асосий сабаблари бўлиб, ўтказгичларда вужудга келадиган қисқа туташув, юқори ўтувчи қаршилик, электр занжирида кучланишнинг ортиб кетиши, ортиқча юклама каби авария холатлар хизмат қилади.
Электр тармоғига белгиланган меъёрдан ортиқ юклама тушганда сим ва кабель ўтказгичларида қизиш жараёни юзага келади. Узоқ вақт давом этган қизиш изоляция қатламининг эриши ёки ёнишиига олиб келади ва ёнғин содир бўлишига сабаб бўлиши мумкин.
Контактларнинг ёмонлашуви
Электр уланиш жойларида контактларнинг бўшаши ёки оксидланиши натижасида ўтиш қаршилиги ортади. Бу эса контакт нуқтасида маҳаллий қизиш ва учқун ҳосил бўлишига олиб келади.
Электр жиҳозларининг техник носозлиги
Носоз электр қурилмалари, сифатсиз ишлаб чиқарилган ёки нотўғри эксплуатация қилинаётган жиҳозлар ҳам ёнғин хавфини оширади. Бундай ҳолатларда қурилманинг ички элементлари қизиб кетиши ёки электр ёйлари ҳосил бўлиши мумкин.
Ёнғин содир бўлган жойни тадқиқот қилишнинг аҳамияти.
Электр мосламалари билан боғлиқ ёнғинларни текширишда ёнғин ўчоғини топиб олиш алоҳида ахамият касб этади. Жумладан, ёнғин ўчоғида электр тармоқлари ва қурилмаларининг ҳолати, электр симлари ва кабеллардаги эриш ёки куйиш излари ёки қисқа туташув белгиларининг мавжудлиги аниқланиб, уларнинг ёнғиннинг келиб чиқиши билан боғлиқлик холатига аниқлик киритилади.
Мазкур белгилар ёнғин электр сабабли юзага келган ёки келмаганлигини аниқлашда муҳим далил ҳисобланади.
Электр мосламалари билан боғлиқ ёнғинларни текшириш жараёнида суд ёнғин техникавий экспертизаси қуйидаги асосий вазифаларни бажаради:
ёнғиннинг келиб чиқиш манбасини аниқлаш;
ёнғин бошланишига сабаб бўлган техник омилларни аниқлаш;
электр тармоғида қисқа туташув ёки ортиқча юкланиш содир бўлганлигини текшириш;
ёнғиннинг ривожланиш механизмини таҳлил қилиш.
Электр мосламаларида ёнғинларнинг олдини олиш учун қуйидаги чоралар муҳим ҳисобланади:
электр тармоқларини мунтазам техник кўрикдан ўтказиш;
изоляцияси шикастланган сим ва кабелларни ўз вақтида алмаштириш;
электр тармоқларини ортиқча юкламаслик;
электр қурилмаларини ўрнатишда техник меъёр ва қоидаларга риоя қилиш.
Марказнинг Ёнғин техник экспертизаси
лабораторияси эксперти М.Р.Одилова