Ёнғин-техник экспертизаси лабораторияси

Рустемов Якубжан Киямович   

Лаборатория мудири

Тел: 71-209-11-55

Ички тел: 250

 

Марказда ўтказилаётган экспертизалар орасида, 1981 йилда ташкил этилган Суд-ёнгин-техникавий экспертизаси (СЁТЭ) хам, ёнғин ходисаси юзасидан кенг қамровдаги масаларни хал қилиб, самарали хизмат қилиб келмоқда.

Ёнгин ходисаси – ёнгин содир булган жойда жаъмийки нарсаларга ўзининг термик таъсирини кўрсатади. У нафақат моддий, баъзида инсонларнинг  куйишига, бевақт ўлимига сабаб бўлади ва маънавий зарар келтиради. Шу хисобдан, бу ходиса инсоннинг яшаши ва ривожланиши учун яратилаётган барча мавжудликларга салбий таъсирини кўрсатади.

Суд ёнғин-техникавий экспертизаси       асосан классификацион ва диагностик масалаларини ечишга қаратилган.

Классификацион масалаларга ёнгин хавфсизлиги, ДавСТ, ҚМҚ ва шу каби меъёрий хужжатларнинг талаб ва қоидаларининг бузилиши оқибатида содир булган ёнғинлар билан боғлиқ саволлар киради. (Мисол учун: вагондаги пахта кипларида содир булган ёнғин уларнинг нотўғри тахланишидан келиб чиққанми? Ушбу ёнғин ёнғин хавфсизлиги қоидасининг бузилишидан келиб чиққанми?)

Диагностик масалаларга ёнгиннинг келиб чикиш механизми тикланилиши йули билан аниқланадиган масалалар киради. Булар: ёнғиннинг келиб чиқишига электр симидаги қисқа туташув сабаб бўлган ёки йуқлигини аниқлаш, ташқи ёнғин манбайи (гугурт оловининг) ёнғинга сабаб бўлганлиги ёки йуқлигини аниқлаш, кимёвий моддаларнинг аралашиб кетиши натижасида уларнинг ўз-ўзидан ёнғин хосил қилган ёки йўқлигини аниқлаш каби масалалардир.

    Суд ёнғин техникавий экспертизасини ўтказишда асосан, визуал тадқиқот усули, микроскопик тадқиқт усули ва Рентген тадқиқот усуллари қўлланилади.

Суд-ёнғин-техникавий экспертизаси, содир бўлаётган  ёнғинларнинг келиб чиқиш сабаблари турлича эканлигини, улар асосан учга бўлинишини таъкидлайди. Булар: эхтиётсизлик оқибатида содир бўладиган ёнғинлар, қасддан содир этиладиган ёнғинлар ва кучли табиат ходисалари оқибатида содир бўладиган ёнғинлардир. СЁТЭ амалиётида асосан, эхтиётсизлик оқибатида содир бўладиган ёнғинлар ва қасддан содир этилган ёнғинлар кўп учраши маълум бўлди.

Эхтиётсизлик оқибатида содир бўлаётган ёнғинлар жумласига, электр ускуналари ва газ мосламаларидан нотўғри фойдаланиш,  электр ва газ носоз мосламалардан фойдаланиш, иситиш тизими мосламаларидан нотуғри фойдаланиш, пайвандлаш ишларини ёнғин қоидаларига риоя қилинмасдан олиб борилиши, ёнғин юкламалари юқори даражада бўлган ман этилган жойлар (хар-хил омборхоналар, пахта ёки кип скирдлари, завод, фабрика, маъмурий бинолар, ёнилғи қуйиш ва сақлаш жойлари ва бошкалар)да, чекиш ёки ёнгин манбаларидан ноўрин фойдаланиш, болалар шўхлиги, ўз-ўзидан ёнувчи махсулотларнинг сақлаш қоидаларининг бузилиши каби ёнғинлардир. Бундай, ёнғинларни текширишда суриштирув, тергов органлари ходимларидан, экспертдан юкори савия, бунда нафакат мутахассислиги бўйича билим, балки турли мухандислик-техникавий, кимёвий ва бошка билимларни билиши талаб этилади.

Қасддан содир этилган ёнғинларни текширишда суриштирув,  тергов органлари ходимларидан юқори савия, синчиковлик талаб қилинади. Чунки, қасддан содир этиладиган ёнғинлар “ёнғин жинояти” остида, бошқа жиноятлар ётишини кўрсатмоқда. Жиноятчилар хар-хил турдаги масалан: қотиллик, ўғрилик, ўзганинг мулкига зарар етказиш, иқтисодий жиноятлар каби турли жиноятларни содир этиб, ёнгин оркали ўзларининг изларини йўқотишга харакат қиладилар. Шу сабабли, бундай ходисаларнинг сабаби билан боғлиқ масаларни ечишда ёнғин объектини текшираётган орган ходимлари – суриштирув ёки тергов органлари ходимларидан алохида синчиковлик, маъсулият, маҳорат талаб қилади. Шу жумладан, ёнғинни текшираётган орган ходимларининг турли экспертизалар имкониятларини мукаммал билиши, экспертиза тайинлаш қарори тўлиқ ва аниқ тузилиши, хужжатларни сифатли тўпланиши, воқеа жойини синчиковлик билан кўздан кечирилиши, эксперт ихтиёрига ашёвий далилларнинг хамма зарур объектлар ва маълумотлар билан тақдим этилиши, ёнгин-техник эксперти – сохаси бўйича чуқур билимга эга бўлиши, экспертиза услубларини тўғри қўллаши – суд ёнгин-техникавий экспертизаси хулосасининг хаққоний, тўғрилиги самарадорлигини оширишга имкон яратади.

Ёнғиннинг сабабини аниқлашда биринчи навбатда унинг бошланган жойи яъни ёнғиннинг (ўчоги) маркази аниқланиб олиниши зарур. Ёнғиннинг ўчоги иншоат ичида жойлашгаи қурилиш конструкциялар, асбоб-ускуналар ва материалларга ёнғиннинг таъсири оқибатларини ўрганиш орқали аниқланади.

Ёнғин марказида турли хил бузилишлар, қийшайиб қолишлар ёки уларнинг бутунлай ёниб кетиши фақат ёнғиннинг вақтига боғлиқ эмас, балки бошқа, асосан, ёнғин бўлаётган жойда газ алмашинуви (хаво кириши), ёнғин жойида бўлган хар-хил ёнғин юкламалари, енгил ёнувчи суюқликларнинг бўлиши ва шу каби шарт-шароитларига боғлиқ.

Баъзида ёнғин марказида ёнғинни бошланиш жойи билан бир қаторда муайян шарт-шароитларда иккиламчи ёниш маркази пайдо бўлиши мумкин. Бунга хар-хил ёнувчи материалларни бир жойга тўпланиши ёки ёнғин юкламаси учун қулай бўлган шарт-шароитларни бўлиши хамда ёнгинни чала ўчирилиши каби сабаблар киради.

Ушбу холатни аниқлаш учун экспертга унинг тадқиқоти учун барча шароитлар яратилган бўлиши, шунингдек, ишни олиб бораётган орган томонидан экспертиза учун зарур маълумотлар мукаммал тўпланиб, тақдим этилиши зарур. Ёнғин содир булган жойнинг эксперт томонидан кўздан кечирилиши ёки вокеа жойи туширилган видеотасвирни тақдим қилиниши, ёнғин бўйича тўпланган барча ҳужжатлар билан танишиши экспертнинг туғри хулосага келишга имконият яратади.

Эксперт ўзининг ўтказаётган тадқиқоти жараёнида, ёнғинни келиб чиқиш сабабининг аниқлаш учун унинг эхтимоллик томонларини ўрганиб, хуқуқий баҳо бермаган ҳолда, электр тармоқлари, газ тизими, ўз-ўзидан ёниш, табиат ходисалари, енгил ёнувчи суюликлар, нефт махсулотларининг бирма-бир ёнғинга алоқаси бор ёки йўқлигини аниқлаш услуби орқали аниқлайди. Суд-ёнгин-техникавий экспертининг ўтказадиган бу тадқиқоти мураккаб тадқиқотлардан ҳисобланади ва бу тадқиқотлар натижаси унинг “эксперт хулосаси” асосида текширилаётган масалага ойдинлик киритилади ва уни қонуний ҳал қилиш имконияти бўлади. Хулоса қилиб айтганда, холисона тузилган экспертиза хулосаси, Ўзбекистонимизда одил судни таъминлашга хамда демократик институтларнинг барқарорлигини таъминлашга ўз ҳиссасини қўшади.

Матнда хато топсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter тугмаларини биргаликда босинг .