Ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси

     Ўзбекистон Республикаси ҳудудида фаолият юритаётган хўжалик юритувчи субъектларнинг чет эл давлатлардаги жисмоний ва юридик шахслар билан товар, ишлар (хизматлар)ни импорт ва экспорт қилиш бўйича амалга оширилган хўжалик операциялари бўйича янги далилларни ҳамда дастлабки тергов даврида олиб борилган текширув чоғида аниқланмаган бошқа кўрсаткичлар ёки текширувлар натижасида белгиланган ўхшаш далилларнинг ишончлилиги ҳамда йиғилган ҳужжатлар асосида шубҳа туғдирадиган бошқа омилларни аниқлашга эҳтиёж туғилганда ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси ўтказилади.

Ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси предмети – Ўзбекистон Республикасида фаолиятни амалга ошираётган корхоналар – табиий монополия субъектлари, давлат маблағларини жалб этган бошқа мулкчилик шаклидаги ташкилот ва корхоналар, уларнинг филиаллари ва ваколатхоналари, давлат улуши бўлган корхона ва ташкилотлар томонидан тузилган импорт шартномалари ҳамда Ўзбекистон Республикасидан ташқарига сотиладиган товар ва ишлар (хизматлар) учун ташқи савдо қилиш соҳасидаги контрактларни, уларнинг ўзгартиш ва қўшимчаларини расмийлаштириш йўли билан амалга ошириш борасидаги ташқи савдо фаолиятини ўрганиш ҳисобланади.

Ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси объекти  бўлиб, товар ва ишлар (хизматлар), ҳар қандай мол-мулкка (интеллектуал мол-мулкдан ташқари) нисбатан ташқи иқтисодий фаолият доирасида молия-хўжалик операцияларни амалга ошириш бўйича ахборотни ўз ичига олган ҳужжатларда акс эттирилган маълумотлар ҳисобланади, қонун ҳужжатлари билан ташқи иқтисодий фаолиятда фойдаланиш учун тақиқланган маълумотлар бундан мустасно.

Ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизасини ўтказиш учун қуйидаги масалалар қўйилиши мумкин:

– шартнома мажбуриятларига амал қилиш бўйича экспорт ва импорт шартномаларни баҳолаш;

–  божхона юк декларацияси(БЮД)ни расмийлаштириш тартибига риоя қилиш;

– товар, ишлар (хизматлар)ни олиб чиқиш ва олиб кириш бўйича ҳужжатларни расмийлаштириш қисми бўйича Ўзбекистон Республикаси божхона қонунчилигига риоя қилиш;

– суд-тергов идоралари томонидан ваколатли органлар (Ўзбекистон Республикаси ТИАИСВ, Ўзбекистон Республикаси МБ ва бошқалар)дан   олинган расмий нархлар тўғрисида маълумотларни тақдим этишни ҳисобга олган ҳолда жаҳон нархлари даражаси билан таққослаганда экспорт ва импорт шартномаларида кўзда тутилган нархларнинг ошиши (камайиши)ни белгилаш;

– муайян сана ҳолатига валюта курсини қўллаш ва миллий валюта (сўм) миқдорини чет эл валютасига қайта ҳисоблашнинг тўғрилиги;

– ташқи савдо олди-сотди шартномаси асосида олинган/ импорт (экспорт) қилинган товарлар сони ва қийматини белгилаш;

 – ташқи савдо олди-сотди шартномасини бажариш доирасида пул маблағлар ва ҳисоб-китобларнинг ҳисобини юритиш ва ҳаракатланиш системасини белгилаш (валюта тушумининг ўз вақтида тушиши);

– бирламчи ҳужжатлар бўйича товарларнинг ассортименти, русуми, техник тафсилоти ва сони бўйича шартномаларнинг шартларига мувофиқлигини аниқлаш;

– ташқи савдо шартномаларида кўзда тутилган ҳужжатларнинг мавжудлиги ва уларнинг тўғри расмийлаштирилиши;

– етказиб берувчининг ҳисоб-фактураси бўйича ўринлар сони ва товар вазнининг транспорт ҳужжатларда, тасниф ва сертификатларда келтирилган ўринлар сони ва товар вазнига мувофиқлиги;

– ҳисоб-фактурасида кўрсатилган нархлар, чегирма ва х.к. ларнинг ташқи савдо шартнома шартларига мувофиқлиги;

– тариф ва нотариф тартибга солиш соҳасида корхонага тақдим этилган имтиёзларни қўллашнинг асосланганлигини аниқлаш (валюта қонун ҳужжатларини ижро этиши);

– ташқи иқтисодий хўжалик операцияларнинг бухгалтерия ҳужжатларида акс эттирилиши бухгалтерлик ҳисобини юритиш ва ҳисоботни тузиш бўйича амалдаги меъёрий ҳужжатларнинг талабларига мувофиқлиги;

– шартномада кўзда тутилган томонларнинг шартнома шартларини лозим даражада бажариш бўйича жавобгарликни бажариш (қўллаш)нинг тўғрилиги.

Эксперт тадқиқотларининг сифати, кўпинча экспертизага тақдим этилган материалларнинг ўз вақтида малакавий тарзда тўплашга боғлиқ. Ушбу материалларга товар ва ишлар (хизматлар), ҳар қандай мол-мулкка (интеллектуал мол-мулкдан ташқари) нисбатан ташқи иқтисодий фаолият доирасида молия-хўжалик операцияларни амалга ошириш бўйича ахборотни, (қонун ҳужжатлари билан ташқи иқтисодий фаолиятда фойдаланиш учун тақиқланган маълумотлар бундан мустасно) ўз ичига олган ҳужжатли маълумотлар (асл нусхалари) бўлиши мумкин.

Экспертларга қарор (ажрим)дан ташқари  ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси бўйича қўйилган масалага холис қарор қабул қилиш учун ушбу саволга тегишли бўлган  барча зарур ҳужжатлардан иборат бўлган иш материалларини юбориш мақсадга мувофиқ бўлади.

Матнда хато топсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter тугмаларини биргаликда босинг .