Суд-иқтисодий-статистик экспертизаси

     Иқтисодиёт соҳасидаги жиноятларни аниқлаш ва самарали тергов олиб бориш фақат махсус иқтисодий билимлардан фойдаланилган ҳолда амалга оширилади. Бунда хўжалик юритувчи субъект(корхона)ни нафақат молиявий хўжалик операциялари, балки ўзида иқтисодий кўрсаткичларини ифодаловчи бухгалтерия, статистика ва тезкор ҳисоб ҳужжатлари тадқиқ қилиниши керак.

Суд-иқтисодий экспертизаси суриштирувчи, терговчи, прокурорлар қарори, ҳамда судда кўрилаётган фуқаролик ишлари ёки тергов қилинаётган жиноят ишлари бўйича суднинг ажрими асосида ўтказилади.

Суд-иқтисодий экспертизаси иқтисодиёт соҳаси бўйича махсус  билимга эга бўлган, суд-иқтисодий эксперти мутахассислиги бўйича махсус тайёргарликдан ўтган, судга оид иқтисодчи-эксперти мутахассислиги малакасига эга бўлган ходимлар томонидан бажарилади. Суд-иқтисодий эксперти мутахассислиги эса Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Республика суд экспертизаси Марказининг махсус малакали Эксперт комиссияси (гуруҳи) томонидан берилади. ЎзР ЖПКнинг 174–моддасида, жумладан, суд-иқтисодий экспертизаси фақат давлат суд- экспертиза муассасаларида ўтказилиши белгиланганлигини алоҳида таъкидлаб ўтиш жоиз.

Суд-иқтисодий экспертизаси Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги экспертиза муассасалари штатида бўлмаган мутахассис ходимлар томонидан ҳам бажарилиши мумкин. Бундай мутахассисларни танлаш, уларнинг фаолият тартиби ва таркибини тасдиқлаш эксперт муассасаси раҳбари томонидан амалга оширилади. Штатда бўлмаган ходимларни экспертлик фаолияти ҳам “Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг суд экспертиза муассасаларида суд экспертизасини ўтказиш тартиби тўғрисида”ги  Йўриқнома талабларига асосан амалга оширилади.

Бозор муносабатларини шакллантириш ва ривожлантириш шароитида иқтисодий экспертизаларга бўлган эҳтиёжни кескин кўпайиши ва иқтисодий экспертизанинг янги турларини ташкиллаштиришга олиб келди.  Тергов ва суд амалиётида суд-иқтисодий экспертизасининг суд-бухгалтерия, суд-молия-кредит, суд-меҳнат иқтисоди, суд-режали иқтисодий, суд-иқтисодий-статистика, ташқи савдо фаолиятининг суд-иқтисодий экспертизаси каби турларига бўлган талаби кучаймоқда. Суд-иқтисодий экспертизаси турли масалаларни ҳал этади:

  • корхоналардаги молиялаштиришни тўғрилигини аниқлаш;
  • олинган даромад миқдорини аниқлаш;
  • солиқ солинадиган асосларни аниқлаш;
  • иқтисодий фондларни яратилиш асосларини аниқлаш;

– меҳнат ҳақини ҳисоблашда меъёрий хужжатларга асосланганликни аниқлаш;

  • ҳисоботларда иқтисодий кўрсаткичларни акс эттирилганлиги каби ҳолатларни тадқиқ этиш ва бошқалар.

Суд-иқтисодий экспертизасининг турларга бўлиниши иқтисодий соҳадаги жиноятларга қарши кўрашишда иқтисодий билимлардан ўз ўрнида самарали фойдаланиш имконини беради. Суд-иқтисодий экспертизасининг бундай синфланиши тергов ва суд идора ходимларининг иқтисодий жиноятларни очишда уларга янада чуқурроқ кириб бориш имконини яратади.

Суд-иқтисодий экспертизасининг мазмун-моҳиятини тушуниш учун унинг предмети, объектлари ва услубларини тадқиқ этиш лозимдир.

Матнда хато топсангиз, уни белгилаб Ctrl+Enter тугмаларини биргаликда босинг .